على محمدى خراسانى

48

شرح رسائل (فارسى)

مقدمات بعيده و متوسطه و قريبه حرام را انجام نداده ان قلت كلمهء تعاون مصدر باب تفاعل است و متبادر از اين كلمه آنست كه يكديگر را بر گناه اعانت نكنيد امّا شامل اعانة النفس على الاثم باتيان مقدمات الحرام نمىشود . قلت : آرى به دلالت مطابقى شامل اعانة النفس على الاثم نيست ولى به تنقيح مناط شامل است به اين بيان كه مناط حرمت اعانة الغير على الاثم عبارتست از مفسده‌اى كه در اعانت بر اثم است و در اين مناط لا فرق ميان اعانة الغير على الاثم و اعانة النفس على الغير ، ( اقسام تجرى ) تجرى بطور كلّى شش نوع است كه پنج نوع آن از بىمبالاتى و بىباكى سرچشمه مىگيرد و يك نوع آن از كمى مبالات در دين نشأت مىگيرد و آنها عبارتند از : 1 - تجرّى به اينست كه صرفا تصميم و قصد گناه دارد بدون آنكه در خارج خود گناه يا مقدمات آن از وى صادر شود اين قسم گناه ندارد 2 - تجرّى به اينكه قصد گناه دارد و با همين قصد وارد مقدمات گناه هم مىشود و بخشى از مقدمات معصيت يا تمام آنها را انجام مىدهد اين قسم به عقيده شيخ موجب عقوبت است . 3 - قصد گناه دارد و با همين قصد عملى را كه به اعتقاد او معصيت مولى است انجام مىدهد ولى بعدا معلوم مىشود كه اين عمل حرام نبوده در اين قسم مرحوم شيخ اوّل قاطعانه فرمودند عقابى نيست ولى قبل از تبصره‌اى كه بيان شد مردّد شدند و فرمودند فيه اشكال 4 - علم اجمالى دارد به اينكه يا اين حرام است يا آن حال احد الامرين را مرتكب مىشود به اميد رسيدن به حرام واقعى مثلا مىگويد